परियोजना कार्यः १
१.१ परियोजनाको शीर्षकः
'गाउँको माया' कथाको विश्लेषणात्मक अध्ययन
विषय: नेपाली (कक्षा ११)
(एकाइ/विधा): कथा
‘गाउँको माया’
परियोजना प्रकार: वैचारिक, विश्लेषणात्मक
र खोजमूलक
अवधि: ३ हप्ता
ढाँचा: लिखित प्रतिवेदन + प्रस्तुतीकरण
प्रतिवेदन ढाँचा: नेपाली एकेडेमिक ढाँचा / APA Style
परियोजना लेखन हस्त
लिखित हुनुपर्ने।
१.२ मुख्य प्रेरक
प्रश्न
आधुनिक नेपाली
समाजमा बढ्दो वैदेशिक रोजगारी र सहरकीकरणका बिच गाउँप्रतिको मोह, मौलिक संस्कृति र
वर्गीय द्वन्द्व तथा सन्तुलन कायम कसरी भइरहेको छ ?
सहायक प्रश्नहरू:
१. 'गाउँको माया' कथामा
प्रस्तुत परिछन पात्रको माध्यमबाट नेपाली गाउँले जीवनको कुन सामाजिक र आर्थिक
यथार्थलाई उजागर गरिएको छ ?
२. सहरतर्फको बसाइँसराइले ग्रामीण
नेपालको सामाजिक-सांस्कृतिक ढाँचा र जनजीवनमा कस्तो प्रभाव पारेको छ ?
३. आधुनिक भौतिक सुख-सुविधा र
मातृभूमि/जन्मभूमिको मायाबिचको द्वन्द्वलाई कथाकार इस्मालीले कसरी प्रस्तुत गरेका
छन् ?
४. कथामा व्यक्त गाउँप्रतिको आत्मीयता
र वर्तमान नेपाली समाजको युवापुस्ताको सोचबिच के-कस्ता समानता वा भिन्नताहरू छन् ?
५. गाउँको मौलिक विकास, युवा पलायन र वर्गीय
द्वन्द्वको वर्तमान सन्दर्भमा यो कथाको सान्दर्भिकता कसरी पुष्टि गर्न सकिन्छ ?
१.४ परियोजना
कार्यका चरणहरू
कार्य १.
साहित्यिक तथा सामाजिक
(हप्ता १– ८ घण्टा)
निर्देशनहरू:
१. कथाको गहन पठन र विश्लेषण:
·
सामाजिक
कथाको परिभाषा र विशेषता अध्ययन गर्ने ।
·
'गाउँको माया' कथाको कथावस्तु, पात्र
विधान, ग्रामीण परिवेश, मुख्य द्वन्द्व
र मूल सन्देशको अध्ययन गर्ने ।
२. सामाजिक-आर्थिक सन्दर्भ सङ्कलन:
- वर्तमान
नेपाली समाजमा युवा पलायन, रित्तिँदा
गाउँहरू र यसले पारिवारिक सम्बन्धमा पारेको प्रभाव‚ वर्गीय द्वन्द्व र
किसानले भोग्नुपरेका समस्याबारे समाचार, लेख र प्रतिवेदनहरू
सङ्कलन गर्ने ।
३.
अन्तर्वार्ता पूर्वतयारी:
- समाजका
३ जना प्रतिनिधि व्यक्तिहरू (उदा: एक जना सहरको बसाइबाट घर फर्केका वा घरमा
पाका अभिभावक‚ एक जना गरिब कृषक र एक जना सहर जाने तयारीमा रहेका/अध्ययनरत
युवा) सँग सोध्नका लागि ६ ओटा
प्रश्नहरू तयार पार्ने ।
सम्भावित प्रश्नका नमुनाहरू:
- तपाईंको
विचारमा युवाहरू गाउँ छोडेर सहर जानुको मुख्य कारण बाध्यता हो कि आकाङ्क्षा ?
- भौतिक
सुख-सुविधा र गाउँको मौलिक आत्मिक खुसीमध्ये तपाईं कसलाई रोज्नुहुन्छ ?
- 'गाउँको माया' कथाका पात्रले जस्तै आधुनिक
युवाले गाउँ फर्कने सोच राखेको पाउनुहुन्छ ?
- युवा
पलायनले हाम्रा गाउँहरू र सामाजिक-सांस्कृतिक परम्परामा कस्तो असर पारेको छ ?
- तपाइँले
गाउँमा खेती किसानी गर्दा के कस्ता समस्याहरू भोग्नु भएको छ ?
कार्य २: तथ्याङ्क सङ्कलन र
आलोचनात्मक विश्लेषण (हप्ता २ – १०
घण्टा
निर्देशनहरू:
१. अन्तर्वार्ता तथा छलफल:
- छानिएका प्रतिनिधि व्यक्तिहरूसँग
अन्तर्वार्ता लिई टिपोट वा अडियो रेकर्ड गर्ने ।
२. तुलनात्मक विश्लेषण:
- कथाका पात्रहरूले गाउँ र
मातृभूमिप्रति देखाएको प्रेम तथा आधुनिक युवा पुस्ताको सहरमोहबिच तुलना गर्ने
।
- कथामा वर्णित ग्रामीण जीवनको
तस्बिर र वर्तमान समयका गाउँहरूको वस्तुस्थितिबिच तुलना गर्ने ।
३. सामाजिक-मनोवैज्ञानिक अध्ययन:
- युवा वर्ग सहरमा जाँदा गाउँमा
बाँकी रहेका वृद्धवृद्धाको मानसिक अवस्था, गाउँमा बसोबास गर्ने अनपढ किसानले भोग्नु
परेका समस्या‚ सामाजिक शून्यता र
वर्गीय द्वन्द्वका कारणले गाउँको विकासमा परेको असरबारे विश्लेषणात्मक
अध्ययन गर्ने ।
४. कथाको आन्तरिक द्वन्द्व र
वर्तमान यथार्थको विश्लेषण:
- सहरको सुविधा र गाउँको
आत्मीयताबिचको द्वन्द्व ।
- आर्थिक उपार्जन र
पारिवारिक/सामाजिक उत्तरदायित्वबिचको सन्तुलन ।
कार्य ३ : प्रतिवेदन लेखन (हप्ता ३ – १० घण्टा)
प्रतिवेदनको
संरचना:
|
खण्ड |
विवरण |
|
आवरण पृष्ठ |
परियोजनाको
शीर्षक, 'प्रस्तुत परियोजना
कक्षा ११ को नेपाली विषयको आन्तरिक मूल्याङ्कनअन्तर्गत प्रयोगात्मक तथा परियोजना
कार्यको आंशिक पाठ्यांशको परिपूर्ति गर्ने प्रयोजनका लागि' विद्यार्थीको
नाम, रोल नं., कक्षा, विषय, विद्यालयको नाम |
|
दोस्रो पृष्ठ |
परियोजनाको
शीर्षक, दायाँतिर संयोजकको नाम र हस्ताक्षर, बायाँतिर विषय शिक्षकको नाम
हस्ताक्षर । बुझाएको मिति |
|
धन्यवाद तथा
कृतज्ञताज्ञापन |
विषय शिक्षक, विद्यालय, उत्तरदाताहरूलाई औपचारिक धन्यवाद |
|
विषयसूची |
सम्पूर्ण
परियोजनाका मुख्य मुख्य शीर्षकलाई विषयसूचीका रुपमा राख्ने र तिनको पृष्ठसमेत
उल्लेख गर्ने। |
|
परिचय |
'गाउँको माया'
कथाको पृष्ठभूमि, परियोजनाको औचित्य र मुख्य
प्रेरक प्रश्न |
|
उद्देश्य र
समस्या |
सहायक
प्रश्नहरूमा आधारित भएर ३–४ वटा उद्देश्यहरू सूचीबद्ध गर्ने र उद्देश्यमा आधारित
भएर उद्देश्यजति नै प्रश्नात्मक शैलीमा समस्या लेख्ने |
|
कथाको विश्लेषण |
गाउँको परिवेश, सहरिया बसाइको
प्रभाव, युवा पलायन, वर्गीय
द्वन्द्व, गाउँको सामाजिक तथा सांस्कृतिक जनजीवनमा पारेको प्रभाव, गाउँको आर्थिक
असन्तुलन, आत्मीयता र वर्तमान सामाजिक यथार्थसँग कथाको तुलनात्मक विश्लेषण |
|
निष्कर्ष |
कथाले दिएको
सन्देश, गाउँको
पुनरुत्थानको आवश्यकता र वर्तमान सन्दर्भमा कथाको सान्दर्भिकता |
|
सन्दर्भ
सामग्री |
प्रयोग गरिएका
स्रोतहरू (पाठ्यपुस्तक, लेख, अन्तर्वार्ताका पात्रहरू) को APA शैलीमा सूची तयार पार्ने, AI को प्र्योग निषेध। |
कार्य ४ : प्रस्तुतीकरण र अन्तर्वार्ता (हप्ता ३/४)
निर्देशनहरू:
१. परियोजनाको सार समेटेर चार्ट पेपर
वा ६–८ स्लाइडको Power Point Presentation
तयार पार्नुहोस् ।
२. आफ्नो प्रस्तुतीकरण कक्षा वा शिक्षकसामु गर्नुहोस् ।
३. शिक्षक वा साथीहरूले सोधेका
प्रश्नहरूको मौखिक उत्तर (Viva-voce)
दिन तयार रहनुहोस् ।
